Natrium is het belangrijkste electroliet in de extracellulaire ruimte. Daar de celmembraan vrij permeabel is voor water, zijn de lichaamsvloeistoffen in een osmotisch evenwicht met elkaar. Hierdoor bepaalt natrium niet alleen de osmolaliteit van het ECV (extra-cellulaire vloeistof) maar ook van de ICV (intra-cellulaire vloeistof). Veranderingen in het totale lichaamsnatrium en water gebeuren dikwijls tesamen en zijn de meest voorkomende oorzaak van een abnormale plasmaconcentratie van natrium.

Hypernatremie met geconcentreerde urine kan worden veroorzaakt door onvoldoende inname of abnormaal hoog extrarenaal verlies van (natrumvrij) water, of van toediening van zout in overmaat aan water (bv. hypertone zoutoplossingen). De meest frequente oorzaken van hypernatremie met falen van de concentratiefunctie van de nieren zijn te wijten aan afwezigheid van ADH (anti-diuretisch hormoon) (centrale diabetes insipidus) of aan afwezigheid van effect van ADH in de cellen van de ducti colligentes bv. bij nefrogene diabetes insipidus, intoxicatie met lithium en bij subobstructie van de urinewegen. Daarnaast zijn er nog oorzaken gerelateerd met defecten van factoren, nodig voor een normale concentratiefunctie. Meestal treedt hierbij belangrijke hypernatremie slechts op als meerdere oorzaken gelijktijdig aanwezig zijn.

Hyponatremie met gedilueerde urine wordt aangetroffen bij patiënten met overdreven (zelf-) toediening van (zoutvrij) water. Veelal zijn het psychiatrische patiënten (bv. psychogene polydipsie) waarbij ook sommige psychofarmaca die de dorst stimuleren een rol kunnen spelen. Het SIADH-syndroom (Syndrome of inappropriate secretion of ADH) is een frequente oorzaak van hyponatriemie met onaangepast geconcentreerde urine. Het treedt vooral op bij een aantal kankers en in het bijzonder bij sommige kleincellige bronchustumoren, minder frequent bij sommige intracraniële processen en longaandoeningen. Naast toediening van ADH en -analogen kunnen sommige medicamenten, (vooral psychotropica, orale antidiabetica en antineoplastische agentia) een analoog syndroom veroorzaken. Bij vele oorzaken spelen defecten van een of meerdere factoren die nodig zijn voor een normale dilutiefunctie een rol. Veelal zijn er echter meerdere factoren nodig om een belangrijke hyponatremie te veroorzaken.

541354 - 541365 B 60 Doseren van natrium #(Maximum 1) (Cumulregel 335, 336)
Bron: RIZIV website op 22/03/2026